ریشه‌های چند هزارساله ایران در دریا
پیوند ایران با دریا و دریانوردی، ریشه در هزاران سال تاریخ این سرزمین دارد. شواهد باستان‌شناختی به‌دست‌آمده از جنوب و جنوب‌غرب ایران، از جمله نقش و مهرهایی با تصاویر شناورها، نشان می‌دهد که ایرانیان از دیرباز در شبکه تجارت و ارتباطات دریایی خلیج فارس حضور داشته‌اند. در دوره هخامنشی نیز دریا و مسیرهای آبی، جایگاهی راهبردی در تجارت، ارتباطات و گسترش قلمرو ایران داشتند و آثار و کتیبه‌های برجای‌مانده از آن دوران، گواه توجه حکومت هخامنشی به توسعه مسیرهای دریایی است.
این پیشینه در دوره‌های مختلف تاریخی ادامه یافت. در عصر ساسانی، خلیج فارس یکی از مسیرهای مهم تجارت و ارتباط میان ایران، شبه‌جزیره عربستان، هند و سرزمین‌های شرق بود. در دوره اسلامی نیز بنادر ایرانی همچون سیراف، هرمز، کیش و بوشهر از مراکز مهم تجارت و دریانوردی منطقه به شمار می‌رفتند و سنت ساخت شناورهای چوبی و لنج‌سازی در سواحل جنوبی کشور نسل‌به‌نسل تداوم یافت.
یکی از نقاط برجسته تاریخ دریایی ایران در دوره افشاریه رقم خورد. نادرشاه افشار با درک اهمیت راهبردی خلیج فارس، تلاش کرد یک نیروی دریایی سازمان‌یافته برای ایران ایجاد کند. در این دوره، بوشهر به یکی از مراکز ساخت و تجهیز شناورها تبدیل شد و کارگاه‌های کشتی‌سازی در آن شکل گرفت. این تلاش‌ها را می‌توان یکی از مهم‌ترین تجربه‌های تاریخی ایران برای ایجاد یک ساختار سازمان‌یافته در زمینه کشتی‌سازی و قدرت دریایی دانست.
گذار به کشتی‌سازی مدرن
با ورود فناوری‌های نوین دریایی و شکل‌گیری صنعت کشتی‌سازی مدرن در جهان، ایران نیز به تدریج ضرورت ایجاد زیرساخت‌های صنعتی برای ساخت، تعمیر و نگهداری شناورها را درک کرد. توسعه بنادر، گسترش تجارت دریایی، رشد صنعت نفت و افزایش نیاز کشور به ناوگان تجاری و خدماتی، زمینه را برای شکل‌گیری صنایع مدرن دریایی در ایران فراهم کرد.
در نیمه دوم قرن بیستم، با توسعه برنامه‌های صنعتی کشور، ایجاد ظرفیت‌های تخصصی کشتی‌سازی و صنایع دریایی در دستور کار قرار گرفت و مجموعه‌هایی برای ساخت و تعمیر انواع شناورها و تجهیزات دریایی ایجاد شدند. در این میان، شکل‌گیری مجتمع کشتی‌سازی و صنایع فراساحل ایران، نقطه عطفی در مسیر توسعه صنعت دریایی کشور به شمار می‌آید.
تولد ایزوایکو؛ آغاز یک فصل تازه
مجتمع کشتی‌سازی و صنایع فراساحل ایران (ایزوایکو) در سال ۱۳۵۲ در منطقه‌ای به وسعت اولیه قابل توجه، در حدود ۳۷ کیلومتری غرب بندرعباس و در ساحل خلیج فارس احداث شد. طراحی این مجموعه با همکاری شرکت آلمانی Blohm + Voss انجام گرفت و هدف آن ایجاد یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌های صنعتی کشور برای ساخت و تعمیر شناورهای بزرگ و توسعه صنایع مرتبط با دریا بود.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، توسعه و تکمیل بخش‌های مختلف مجتمع در قالب طرح‌های توسعه ادامه یافت و ایزوایکو به تدریج دامنه فعالیت خود را از ساخت و تعمیر شناورها به حوزه‌های گسترده‌تری از صنایع دریایی و فراساحلی گسترش داد.
در سال‌های پس از انقلاب، ایزوایکو با تکیه بر توان متخصصان و نیروهای فنی ایرانی، مسیر توسعه دانش و تجربه داخلی را پیمود و در پروژه‌های مختلف ساخت، تعمیر و بازسازی شناورها مشارکت کرد. یکی از دستاوردهای مهم این مسیر، ساخت و تحویل کشتی‌های اقیانوس‌پیما بود که توانمندی صنعت کشتی‌سازی کشور در ساخت شناورهای بزرگ و پیچیده را به نمایش گذاشت.
توسعه زیرساخت‌ها و ورود به صنایع فراساحل
گسترش فعالیت‌های نفت و گاز در آب‌های جنوبی کشور، افق جدیدی پیش روی ایزوایکو گشود. مجتمع با توسعه توانمندی‌های مهندسی و اجرایی خود، وارد حوزه صنایع فراساحل و سازه‌های دریایی شد و در پروژه‌های مرتبط با ساخت و تجهیز سازه‌های نفت و گاز و تجهیزات دریایی نقش‌آفرینی کرد.
توسعه زیرساخت‌های تعمیراتی و احداث حوض‌های خشک (Dry Dock) نیز فصل مهم دیگری در مسیر توسعه ایزوایکو بود. بهره‌برداری از این زیرساخت‌ها از سال ۱۳۹۶، ظرفیت مجتمع را در زمینه تعمیرات اساسی و سنگین شناورها به شکل چشمگیری افزایش داد و امکان پذیرش طیف گسترده‌تری از شناورهای بزرگ را فراهم کرد.
ایزوایکو امروز
امروز ایزوایکو در پهنه‌ای به وسعت حدود ۱۱۰۰ هکتار، با برخورداری از مجموعه‌ای گسترده از زیرساخت‌ها، حوضچه‌ها، حوض‌های خشک، تجهیزات تخصصی و نیروی انسانی متخصص، یکی از مهم‌ترین قطب‌های صنعت دریایی ایران به شمار می‌رود.
توانمندی‌های این مجتمع، طیف گسترده‌ای از فعالیت‌ها را دربرمی‌گیرد؛ از ساخت، تعمیر، بازسازی و نوسازی انواع شناورها تا اجرای پروژه‌های صنایع فراساحل و سازه‌های دریایی.
قرار گرفتن ایزوایکو در کرانه خلیج فارس و دسترسی به آب‌های بین‌المللی، در کنار نزدیکی به بنادر مهم کشور و برخورداری از شبکه دسترسی زمینی، ریلی و هوایی، مزیتی راهبردی برای این مجموعه ایجاد کرده است.
ایزوایکو در طول بیش از پنج دهه فعالیت، مسیر خود را از یک پروژه بزرگ صنعتی به مجموعه‌ای توانمند و اثرگذار در زنجیره صنعت دریایی کشور پیموده است؛ مسیری که با توسعه زیرساخت، انباشت تجربه، تربیت نیروی متخصص، بومی‌سازی دانش فنی و اتکا به توان ایرانی همراه بوده است.
امروز، ایزوایکو ادامه‌دهنده تاریخی است که از هزاران سال پیوند ایرانیان با دریا آغاز شده و در قالب یک صنعت مدرن، در ساخت و تعمیر شناورها، توسعه صنایع فراساحلی و تقویت ظرفیت‌های اقتصاد دریامحور کشور تداوم یافته است.
